Met Release 20 nu in uitvoering richt de aandacht zich op de opvolger: 3GPP Release 21, beoogd als het eerste volledige normatieve 6G-standaard. Hier ontleden we wat er feitelijk in zit, wanneer het er is, en hoe het verder doorwerkt op de uitrol.
Wat Release 21 anders maakt dan Release 20
Release 20 is een studyfase: werkgroepen onderzoeken welke technologieën haalbaar zijn. Concrete bouw-vereisten voor apparatuur worden er niet in vastgelegd. Release 21 daarentegen wordt normatief: chip-ontwerpers en apparatuurfabrikanten kunnen ermee aan de slag om feitelijk 6G-hardware te bouwen.
De parallel: 5G NR (de echte 5G-radio) werd vastgelegd in Release 15 (2018), na voorafgaande studies in Release 14. Release 21 vervult voor 6G dezelfde rol als Release 15 voor 5G.
De technische pijlers
3GPP heeft publiekelijk een aantal werkgebieden bevestigd voor Release 21:
- Nieuwe radio-interface voor sub-terahertz frequenties (100–300 GHz). Onze terahertz-pagina gaat dieper in op de fysica hierachter.
- AI-native architectuur — kunstmatige intelligentie als onderdeel van elke laag van het netwerk, niet als bolt-on. Zie AI-native netwerk.
- Integrated Sensing and Communication (ISAC) — radiogolven die tegelijk data dragen en de omgeving “voelen”. Meer over ISAC.
- Niet-terrestrische integratie — naadloze handover tussen grond-cellen, LEO-satellieten en High Altitude Platform Systems (HAPS).
- Reconfigurable Intelligent Surfaces — slimme oppervlakken die radiogolven kunnen sturen, als deel van de standaard architectuur.
Tijdpad
Het officiële tijdpad van 3GPP voor Release 21:
- 2027: kick-off, scope freeze (welke functies wel/niet in deze release)
- 2028: stage 1 freeze (functionele beschrijving)
- Mid–eind 2029: stage 3 freeze (gedetailleerde protocolspecificaties)
- Begin 2030: ASN.1 freeze (laatste codeerdetails); release officieel “klaar”
Pas na stage 3 freeze kunnen chipset-ontwerpers serieuze 6G-silicium ontwikkelen, wat betekent dat eerste commerciële 6G-radio’s pas eind 2030 / begin 2031 verwacht worden. Zie ook de bredere 6G-tijdlijn.
Wie zit aan tafel?
3GPP heeft circa 800 lid-organisaties uit zeven regionale standaardisatie-organisaties. De zwaarste invloed komt van:
- Chinese spelers: Huawei, ZTE, China Mobile, China Telecom
- Europese spelers: Nokia, Ericsson, Orange, Deutsche Telekom
- Amerikaanse spelers: Qualcomm, Intel, Apple, AT&T, Verizon
- Aziatische spelers buiten China: Samsung, LG, NTT DoCoMo, SK Telecom
Nederlandse organisaties (TNO, KPN, VodafoneZiggo) leveren input via Nederlandse en Europese onderzoeksprogramma’s, maar de directe stemkracht ligt bij Europese leden zoals Nokia en Ericsson.
Risico’s voor de tijdlijn
Drie factoren kunnen Release 21 vertragen:
- Geopolitiek. De spanning tussen Chinese en westerse leden over standaardisatie (geanticipeerd op AI-functionaliteit, sensing-data, en spectrum-allocatie) kan compromissen vertragen.
- Spectrum-allocatie. De World Radiocommunication Conference (WRC-27) bepaalt welke frequentiebanden globaal voor 6G beschikbaar komen. Conflict daar werkt door in Release 21-scope.
- Technische rijpheid. Sub-terahertz hardware is nog volop in ontwikkeling. Als 2028-prototypes onvoldoende blijken, kunnen sommige functies naar Release 22 verschuiven.
Een vergelijkbare verschuiving zagen we bij 5G: een aantal geplande Release 15-functies belandde uiteindelijk in Release 16, zonder dat dit de commerciële lancering blokkeerde.
Wat het voor jou betekent
Voor de gewone consument: weinig direct, behalve dat dit de eerste 6G-telefoons en -netwerken in 2030–2031 mogelijk maakt. Voor investeerders in telecom-aandelen: Release 21 is een katalysator-moment dat eind 2028 / begin 2029 hernieuwde aandacht voor 6G-leveranciers zal trekken. Voor ingenieurs en netwerk-architecten: dit is het document waar je nu al op moet anticiperen.
We volgen de voortgang van Release 21 hier in het dossier en publiceren updates bij elke belangrijke 3GPP-plenary.